وبلاگ

تاثیر استرس بر مغز (قسمت اول)

آیا تا به حال برای شما پیش آمده که یک لحظه ترس و اضطراب سبب شده باشد تمام قدرت شناخت و عملکرد ذهنی شما در یک لحظه مختل شود؟ ترس، اضطراب و استرس می‌تواند عوارض گوناگونی داشته باشد که یکی از این عوارض تاثیر بر مغز، عملکرد مغزی و از آن جمله حافظه فرد است. این مورد برای دانش آموزان و دانشجویان می‌تواند بسیار مضر باشد. با باشگاه مغز و حافظه همراه باشید.

استرس و عملکرد ذهن

استرس و اضطراب از عوامل مهم بر هم زدن قدرت شناخت ذکر شده‌است.

به این مثال توجه کنید. دانش‌آموزان با یکدیگر صحبت و از یکدیگر سوال می‌کردند . معلم اعلام می‌کند برگه‌ها را روی میز بگذارید می‌خواهم امتحان بگیرم. یک باره احساسی از بیم و وحشت در آنها ایجاد می‌شود. به همین علت قدرت تمرکز خود را از دست می‌دهند، ضربان قلب آنها افزایش می‌یابد، فشار خون‌شان بالا می‌رود و در بعضی از موارد آنها دچار تعریق و لرز می‌شوند. شکی نیست که چنین موردی برای بیشتر ما تا کنون اتفاق افتاده است.

استرس مزمن میزان ترشح هورمون کورتیزول را بالا می‌برد، بر بسیاری از عملکردهای مغز تأثیر می‌گذارد و فرد را در معرض خطر بسیاری از اختلالات خلقی و دیگر مسائل روانی قرار می‌دهد. با اینکه استرس بخشی اجتناب‌ناپذیر از زندگی مدرن است، اما این‌طور نیست که همه استرس‌ها برای ما بد باشند.

انواع استرس

دو نوع استرس اصلی وجود دارد: «استرس حاد و استرس مزمن». استرس حاد واکنش به یک تهدید آنی و معروف به واکنش “جنگ یا گریز” است. همین که تهدید برطرف شد، سطح هورمون‌های استرس بدون هیچ اثر طولانی مدتی به حالت عادی باز می‌گردند.

حتی برخی از درجات استرس را در زمره احساسات خوشایند هم قرار داده‌اند چراکه مغز ما را برای حداکثر کارایی آماده می‌کنند. اما استرس مزمن از همان نوعی که ما هر روز با آن مواجه هستیم، کشنده است.

۹۰٪ از مراجعان پزشکان به خاطر مشکلات سلامتی مرتبط با استرس است. استرس مزمن ما را در برابر هر چیزی، از سرطان گرفته تا یک سرماخوردگی معمولی آسیب پذیرتر می‌کند.

بالارفتن مداوم هورمون‌های استرس نه تنها بدن را بیمار می‌کند بلکه روی مغز هم تأثیرات منفی می‌گذارد. هنگامی که استرس مزمن شود، عملکرد مغز ما را تغییر می‌دهد و حتی باعث می‌شود تغییر ساختار تا سطح DNA ما هم جلو بیاید.

یک مرد تحت استرسعکس العمل بدن به استرس

استرس یا فشار روانی تأثیرات زیادی روی بدن می‌گذارد: خواب ما را مختل می‌کند، حال و هوای ما را برهم می‌زند و ما را بیمار می‌سازد.

استرس یا فشار روانی گاهگاهی عادی است. اما استرس دوامدار و طولانی مدت می‌تواند جسم و روان انسان را شدیداً متأثر بسازد. استرس ما را خسته می‌کند، بد خُلق می‌سازد، سبب اختلال خواب ما می‌شود و می‌تواند به از دست دادن اشتها و تمایلات جنسی منجر شود. افزون بر آن استرس خطر ابتلا به بیماری‌های مختلف را افزایش می‌دهد، مانند بیماری‌های سیستم گردش خون و جهاز هاضمه.

مرحله هراس ،عکس العمل بدن به ترس می باشد. حتی اگر بدن در معرض خطر نباشد، مرحله هراس باعث آزاد شدن تعدادی از نوروترنسمیترها (کورتیزول و اپی نفرین) به داخل خون می‌شود که بدن را در مرحله ی جنگ یا گریز قرار می دهد. این مهم‌ترین تاثیر استرس بر بدن است.

 

تاثیر استرس بر مغز

اما استرس روی مغز انسان چه تأثیری می‌گذارد؟ این پرسش را یک گروه از پژوهشگران دانشگاه هاروارد در بوستون نیز مطرح کرده و برای یافتن پاسخ به آن گام برداشته‌اند. آنها بیشتر از ۲ هزار نفر در سنین متوسط را در مدت هشت سال تحت نظر گرفتند. آنها در آغاز این پژوهش خود یک آزمایش روانی، حافظه و توانایایی ذهنی این افراد را انجام دادند.

این پژوهشگران علاوه بر آن میزان ماده کورتیزول در خون این افراد را آزمایش و تحلیل کردند. کورتیزول را هورمون استرس نیز می‌خوانند، زیرا در هنگام استرس میزان آن در خون بالا می‌رود.

استرس‌های طولانی مدت و حاد سبب می‌شوند که هیپوتالاموس موجب آزاد شدن مقدار قابل توجهی کورتیزول از آدرنال گردد. مقادیر بالای این هورمون ( کورتیزول ) باعث تغییراتی در ناحیه هیپوکامپ ( منطقه‌ای از مغز که مسؤول یادگیری و حافظه است ) می‌شود و در بیشتر موارد باعث از بین رفتن سلول‌های مغزی و مانع یاداوری مطالب می‌شود.

نتیجه این پژوهش نشان داده‌است افرادی که میزان بیشتر کورتیزول دارند، نسبت به افرادی با میزان پایین تر کورتیزول، حافظه ضعیف‌تری دارند. پژوهشگران همچنان در وجود افرادی که استرس مداوم داشته و میزان کورتیزول در خون شان زیاد بوده‌است، نشانه‌های از دست دادن زودرس حافظه را دریافته‌اند.

دکتر جستین ب. ایچوفو-تچویگی که در رأس پژوهشگران قرار داشت، گفت: “تحقیقات ما از دست دادن حافظه و اتروفی یا به تحلیل رفتن مغز انسان در سنین متوسط را پیش از اینکه علایم آن دیده شود، نشان داده است.”
این پژوهشگر افزوده‌است: «پس مهم است که برای کاهش استرس راه‌های کنترل آن جست و جو شود، مثلاً خواب کافی، ورزش به صورت منظم و گنجانیدن شیوه‌های خاص برای آرامش اعصاب در برنامه‌های روزمره.

همچنان که استرس و کورتیزول به بدن فرد لطمه می‌زنند، به همان شدت هم به مغز آسیب می‌رسانند. برخی از این علائم استرس مانند مشکلات حافظه، اضطراب، و نگرانی محسوس هستند. اما برخی از آنها در پشت صحنه‌اند. با اینکه ما متوجه وقوع آنها نمی‌شویم اما بالاخره اثرات جانبی آنها را خواهیم دید. در اینجا ۱۲ شیوه از تأثیر استرس روی سلامت مغز و ذهن را به همراه گام‌های ساده‌ای جهت خنثی کردن آسیب‌های آنها آورده‌ایم.

استرس بسیار زیاداسترس به تولید رادیکال‌های آزاد -که قاتل سلول‌های مغز هستند- می‌انجامد

کورتیزول، در انتقال‌دهنده‌های عصبی، گلوماتیک مازاد تولید می‌کند. گلوماتیک، رادیکال‌های آزاد -مولکول‌هایی که با اکسیژن جفت نشده‌اند- تولید می‌کند که به همان شیوه‌ای که اکسیژن به فلز حمله می‌کند و موجب زنگ‌زدگی می‌شود، آنها هم به سلول‌های مغزی هجوم می‌برند. درعمل رادیکال‌های آزاد دیواره‌های سلول‌های مغزی را سوراخ سوراخ می‌کنند و باعث می‌شوند آنها پاره پاره شوند و بمیرند.

استرس در سایر عادات سبک زندگی که منجر به تولید رادیکال‌های آزاد بیشتری می‌شود هم به طور غیرمستقیم نقش دارد. اگر استرس باعث بی‌خوابی، غذاهای بی‌کیفیت خوردن، افراط در نوشیدن الکل، سیگار کشیدن برای تمدد اعصاب شود، همگی نمونه‌هایی از همان مشارکت در فراخوانی رادیکال‌های آزاد هستند.

استرس مزمن شما را فراموشکار و حساس می‌کند

شاید یکی از اولین تاثیرات استرس بر مغز که فرد متوجه آن خواهد شد، مشکلات حافظه باشد. جاگذاشتن کلیدها و فراموش کردن قرارها آدم را به تکاپو می‌اندازد و استرس او را دوچندان می‌کند.

اگر زمانی متوجه شدید که تمام استرس‌های زندگی، شما را حساستر کرده‌اند، بدانید برای این مسأله دلیل فیزیولوژیکی وجود دارد. مطالعات نشان می‌دهد زمانی که فرد دچاراسترس است سیگنال‌های الکتریکی مرتبط با حافظه و خاطرات واقعی، تضعیف و نواحی مرتبط با احساسات تقویت می‌شوند.

استرس یک دور باطل از ترس و اضطراب ایجاد می‌کند

استرس بخشی از مغز به نام آمیگدال را که همان مرکز ترس مغز است، به کار می‌اندازد. استرس، اندازه، میزان فعالیت و تعداد اتصالات عصبی این بخش مغز شما را افزایش می‌دهد و این شما را ترسوتر می‌کند و حتی دور باطلی از ترس و استرس بیشتر را هم سبب می‌شود.

 

استرس تولید سلول‌های مغزی جدید را متوقف می‌کند

تاثیرات استرس بر مغز را نمی‌توان انکار کرد. هر فرد روزانه تعدادی سلول مغزی را از دست می‌دهد اما بدن هر روز هم فرصت ایجاد سلول‌های تازه را دارد. فاکتور نورون‌زایی مشتق شده از مغز (BDNF) پروتئینی است که عامل اساسی در سالم نگه‌داشتن سلول‌های مغزی و تحریک تشکیل سلول‌های جدید می‌باشد. این پروتئین را می‌توان به عنوان بارور کننده مغز در نظر گرفت. BDNF می‌تواند اثرات منفی استرس را جبران کند، اما کورتیزل، تولید BDNF را متوقف می‌کند و در نتیجه سلول‌های مغزی کمتری تشکیل می‌شوند. بنابراین، سطوح پایین BDNF با وضعیت‌های روانی از جمله افسردگی، OCD، اسکیزوفرنی، زوال عقل، و آلزایمر در ارتباط است.

استرس باعث ته کشیدن مواد شیمیایی حیاتی مغز و در نتیجه افسردگی می‌شود

سلول‌های مغز از طریق انتقال‌دهنده‌های عصبی با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند. استرس مزمن سطح انتقال‌دهنده‌های عصبی حیاتی، مخصوصاً سروتونین و دوپامین را پایین می‌آورد. کاهش سطح هر یک از این دو انتقال دهنده عصبی می‌تواند ما را افسرده یا مستعد اعتیاد کند.

سروتونین “مولکول شادی” نامیده می‌شود که نقش بزرگی در خلق و خو، یادگیری، کنترل اشتها و خواب دارد. زنانی که سروتونینشان پایین است در معرض افسردگی، اضطراب و پرخوری هستند. از سوی دیگر، کمبود آن مردان را بیشتر مستعد ابتلا به اعتیاد به الکل، ADHD، و اختلالات کنترل برانگیختگی می‌کند.

دوپامین “مولکول انگیزه” است و مسئول سیستم لذت و پاداش ما است. کاهش زیاد سطح دوپامین می‌تواند منجر به عدم تمرکز، بی‌انگیزگی، بی‌حالی و افسردگی در شما گردد. افرادی که سطح این ماده شیمیایی در مغرشان پایین است اغلب کافئین، شکر، الکل، و داروهای غیرمجاز مصرف می‌کنند تا سطح دوپامین‌شان را بالا ببرند.

افسردگی مبتنی بر سروتونین با اضطراب و زودرنجی همراه است درحالی که افسردگی مبتنی بر دوپامین خود را به صورت بی‌حالی و عدم لذت از زندگی بروز می‌دهد.

استرس شما را بیشتر در معرض خطر ابتلا به همه رقم بیماری روانی قرار می‌دهد

هنوز ریشه اغلب بیماری‌های روانی ناشناخته است. اگر پاسخ‌هایی هم تاکنون یافت شده باشند، به احتمال زیاد ترکیب پیچیده‌ای از عوامل مختلف خواهند بود. در تحقیقات اخیر، تفاوت‌های فیزیکی در مغز افراد مبتلا به اختلال استرس کشف شده است. در این افراد نسبت ماده سفید مغز به ماده خاکستری بیشتر است. استرس شما را مستعد توسعه انواع بیماری‌های روانی از جمله اضطراب، حمله عصبی، افسردگی، اختلال استرس پس از ضایعه روانی (PTSD)، اسکیزوفرنی، اختلال دوقطبی، اعتیاد به مواد مخدر و اعتیاد به الکل می‌کند.

 

 

اشتراک گذاری:

مطالب زیر را حتما مطالعه کنید

دیدگاهتان را بنویسید