وبلاگ

عملکردهای شناختی مغز: راهکارهای افزايش انعطاف‌پذيری شناختی

راهکارهای افزايش انعطاف‌پذيری شناختی: توانایی جابه‌جا شدن بین دو یا چند فکر، وظیفه یا مفهوم و دیگری، در نظر گرفتن ابعاد مختلف یک پدیده در یک زمان را انعطاف‌پذيري شناختي مي‌ناميم. اگر براي دستيابي به شغلي يا برای استخدام در یک سازمان یا شرکت رزومه ارسال کرده و یا برای مصاحبه دعوت شده‌اید، به احتمال زیاد با سوالاتی مواجه خواهید شد که هم توجه و تمرکز و هم انعطاف‌پذیری شناختی شما را می‌سنجند.

راهکارهای افزايش انعطاف‌پذيری شناختی - رویا غندالیدر دنیای امروز، تنها مهارت‌های سخت که عموما مهارت‌هاي فنی هستند براي اشتغال در موسسه يا شرکتي کافی نیستند. بلکه آشنایی مقدماتی با مهارت‌های نرم برای داشتن شغلی پایدار و مطمئن در آینده ضروری است. انعطاف‌پذیری شناختی یکی از این مهارت‌هاي نرم است.

به همين دليل لازم است تا اين مهارت‌ها و راه‌کارهاي افزايش آن را بياموزيم. در اين مقاله بخش ديگري از راه‌کارهاي افزايش انعطاف‌پذيري شناختي ارائه خواهد شد. با باشگاه مغز و حافظه همراه باشيد.

راه‌کارهاي افزايش انعطاف‌پذيري شناختي 

1. به افکار خود توجه کنیم

افکار ما رفتار ما را شکل مي‌دهند. چنانچه افکار باطل، مخرب و نگران‌کننده در ذهن داشته باشيم بدون شک انگيزه و انرژي ما براي داشتن يک زندگي سازنده و موثر را خواهد گرفت. بنابراين توجه به اينکه در حال خاضر زندگي مي‌کنيم و با مقتضيات زمان حال پيش مي‌رويم، بايد مانع از بروز افکار منفي و ناکارآمد شويم.

۲. هدفمند زندگي کنيم

آنچه که مي‌تواند به حرکت ما و انعطاف بيشتر ما در زندگي کمک کند و به ما براي مسير پيش روي زندگي اميد ببخشد، داشتن هدف است. هدفمند بودن موجب مي‌شود ما براي داشتن زندگي مفيد برنامه‌ريزي کنيم.

3. براي خود ارزش‌هايي در نظر بگيريم

تمام افراد انساني نه فقط با تعيين اهداف خود در زندگي، موفق مي‌شوند بلکه با در نظر گرفتن ارزش‌ها نيز مي‌توانند چشم‌انداز مطلوبي براي خود رقم بزنند. ارزش‌هايي مانند وقت گذاشتن براي خود و خانواده، احترام گذاشتن به حقوق ديگران، متعهد بودن به شغل و ضوابط شغلي خود، صداقت و ساير ارزش‌ها مي‌توانند به ما براي نظم بخشيدن به زندگي و بالا بردن انعطاف شناختي خود کمک کنند.

4. اطلاعات خود را دسته‌بندي کنيم

دسته‌بندی‌های ذهنی برای اطلاعات و موقعیت‌های پیش ‌رو ایجاد کنیم تا بتوانیم راحت‌تر تجارب خود را سازماندهی کنیم.

5. به یادگیری مهارت‌های جدید مبادرت بورزيم

یادگیری مهارت‌های جدید باعث تقویت انعطاف‌پذیری شناختی می‌شود. یادگیری نوعی ساز موسیقی، زبان یا بازی جدید يا هنرهاي دستي را شروع کنیم.

6. سبک زندگي روزمره خود را تغيير دهيم.

برای حفظ انعطاف‌پذیری و هوشمندی ذهن، موارد جدیدی را به زندگي روزمره خود وارد کنیم. مواجهه با هر محرک جدیدی باعث افزایش انعطاف‌پذیری ذهنی می‌شود، زیرا مغز، ما را مجبور می‌کند تا سریع با آن سازگار شویم. سفر نمونه عالی از آن است. به عنوان مثال می‌توانیم به‌سادگی از مسیر جدیدی از خانه به محل کار برویم یا در مکان‌هایی پیاده‌روی کنیم که تا به ‌حال امتحان نکرده‌ایم. گاهی ‌اوقات، اطراف خود را با آدم‌هایی که شبیه ما نیستند پر کنیم؛ این کار مغز ما را به‌سمت ایجاد روابط جدید سوق می‌دهد.

7. شوخ‌طبعی را در خود بپرورانیم

توانایی شوخی‌کردن، نشانه‌ انعطاف‌پذیری شناختی است. توانایی شوخی‌کردن به این معنی است که به‌جای گیر‌ کردن در معنی تحت‌اللفظی موقعیت، می‌توانیم به عقب برگردیم و تصویر بزرگ‌تر را ببینیم. یافتن نکات و ظرايف خنده‌دار در موقعیت‌های مختلف، تمرینی برای انعطاف‌پذیری شناختی است.

8. به موقع و به اندازه بخوابيم

اهمیت خواب REM مدت‌هاست که بر پژوهشگران آشکار شده است. یک خواب عادی حدود هشت ساعت، معمولا از پنج مرحله که هر کدام حدود یک‌ساعت ونیم طول می‌کشد تشکیل می‌شود. در انتهای هر مرحله شخص وارد مرحله خواب REM می‌شود که بار اول حدود ده دقیقه طول می‌کشد و در مراحل بعدی زمان آن افزایش می‌یابد.

درخواب REM، مغز به شدت فعال می‌شود و ارتباط مغز و ماهیچه‌ها به پایین‌ترین سطح خود می‌رسد. REM مخفف Rapid Eye Movement به معنای حرکات سریع چشم است. در طول خواب REM مردمک چشم، زیرپلک چشمان ما به سرعت حرکت می‌کنند؛ اتفاقی که در خواب غیرREM  نمی‌افتد؛ ضربان قلب و تنفس ما سریع می‌شود. در این قسمت از خواب است که رویا می‌بینیم.

خواب REM برای سلامتی روانی ما بسیار اهمیت دارد. در این مرحله امواج مغزی به کوتاه‌ترین و عمیق‌ترین امواج می‌رسد که فرصتی است برای آرامش کامل مغز و بدن. اگر خواب ما نامنظم و یا کوتاه باشد در این چرخه خواب اختلال ایجاد می‌شود و مغز نمی‌تواند به اندازه کافی در مرحله خواب REM بماند. در نتیجه نمی‌تواند به آرامشی که برای ذهن و بدن لازم است برسد.

از آنجا که برخی از هورمون‌ها فقط در این مرحله ترشح می‌شوند نداشتن خواب REM کافی می‌تواند به ذهن و بدن ما آسیب وارد کند. همچنین خواب REM در توانایی شناختی، یادگیری و حافظه ما موثر است.

دانشمندان دریافته‌اند که یکی از توانایی‌های ما که در اثر خواب REM ناکافی کاهش می‌یابد، انعطاف‌پذیری شناختی است. از آنجایی که بی‌خوابی به طور عمومی و خواب REM ناکافی به طور خاص روی میزان توجه و تمرکز ما اثر منفی می‌گذارند و از آنجایی که برای داشتن انعطاف‌پذیری شناختی بالا به توجه و تمرکز مناسبی نیاز است؛ در نتیجه کمبود خواب REM می‌تواند در میزان انعطاف‌پذیری شناختی ما تاثیر منفی بگذارد.

در آزمایش‌هایی که در سال ۲۰۰۲ انجام شد، گروهی که بعد ازخواب REM کافی بیدار شدند ۳۲ درصد بهتر تکالیف شناختی را انجام دادند تا کسانی که بعد از خواب غیرREM  بیدار شده بودند. بنابراین اگر به افزایش توانایی‌های شناختی و به ویژه انعطاف‌پذیری شناختی خود علاقمند هستید، به خواب و به ویژه خواب REM توجه بیشتری نشان دهید.

9. گفتار درونی خود را هدايت کنيم

سرچهارراهی شلوغ پشت فرمان خودروی خود نشسته‌اید؛ می‌گویید: «اون مسیر سمت چپی خیلی شلوغه، بیا از این طرف بریم که خلوت‌تره.» هیچ فردي در کنار شما نیست و اگر هم بود چیزی از حرف‌های شما نمی‌شنید چرا که این جمله تنها در ذهن شما گفته شده است. لحظه‌ای بعد یکی از راننده‌های سمت راست به طرف خودروی شما می‌پیچد. باز هم می‌گویید: «هی چکار داری می‌کنی؟» اما بازهم این حرف در سر شما گفته می‌شود؛ اگرچه این حرف ظاهرا مخاطب خاصی داشته است اما در واقع فقط نوعی گفتار درونی بوده است.
اغلب ما از نوعی گفتار درونی استفاده می‌کنیم؛ یعنی در مورد موضوعات روزمره یا مرور خاطرات گذشته و یا برنامه‌های آینده با خودمان صحبت می‌کنیم. لو ویگوتسکی (Lev Vygotsky) روانشناس برجسته روسی، یکی از نخستین کسانی که در مورد گفتار درونی نظریه‌پردازی کرده است. او معتقد بود که کودکان این گفتار درونی را تحت تاثیر بزرگترها در خود پدید می‌آورند و از آن برای کنترل رفتارهای خود استفاده می‌کنند.

در واقع اگر ما بتوانیم گفتار درونی خود را به سمتی هدایت کنیم که در جهت برنامه‌های ما باشند، آن‌گاه می‌توانند بر رفتار ما تاثیر بگذارند. همچنین می‌توانیم از گفتار درونی برای ایجاد انگیزه در خود و تمرکز بر رفتار حال استفاده کنیم. در واقع به نوعی می‌توانیم در جهت هدایت توجه و تمرکز بر احساسات و رفتار حال حاضر از آن استفاده کنیم.

همچنین می‌توانیم یک گفتار درونی را به یک دیالوگ یا گفت‌وگوی درونی تبدیل کنیم به گونه‌ای که هم از سوی خود صحبت کنیم و هم از طرف مقابل. در چنین حالتی می‌توانیم خودمان را به جای دیگری بگذاریم و از دریچه چشم او به موضوع نگاه کنیم که این خود یکی از مولفه‌های اساسی در انعطاف‌پذیری شناختی است.

راهکارهای افزايش انعطاف‌پذيری شناختی - رویا غندالی

10. زمينه را براي انتقال یادگیری فراهم کنيم

راهکارهای افزايش انعطاف‌پذيری شناختی: گاهي ممکن است مشکلي پيش بيايد که با دانش و اطلاعات آن زمان نتوانيد آن مشکل را حل کنيد يا از سر راه خود آن را برداريد. شما درباره آن مشکل و نحوه برطرف‌سازي آن کنجکاوي و جستجو مي‌کنيد. بار ديگر که مشکل مشابه‌اي براي شما رخ بدهد با وجود اطلاعات و دانش کسب شده مي‌توانيد آن مسئله يا مشکل  را حل کنيد.

در چنين شرايطي هريک از ما به انتقال یادگیری دست زده‌ایم. یعنی انتقال دانش قبلا آموخته شده به محیطی دیگر و برای حل مسائل جدید. آموزش یک زبان خارجی یا یک زبان برنامه‌نویسی راه را برای آموزش زبان‌های بعدی هموارتر می‌کند، همانطور که آموزش رانندگی موتور سیکلت اگر قبلا دوچرخه‌سواری را آموخته باشید، بسیار ساده‌تر است.

نکته‌ای که باید مراقب آن باشیم این است که باید در آموزش به نکاتی در مورد زمان دو یادگیری و یا شباهت‌های دو موضوع توجه کرد وگرنه آموزش قبلی می‌تواند در آموزش جدید تاثیر منفی بگذارد؛ چیزی که آن را به عنوان «منع موثر قبلی» می‌شناسیم. یکی از راه‌های تقویت انعطاف‌پذیری شناختی انتقال یادگیری از یک موضوع به یک موضوع دیگر و یا از یک وضعیت به وضعیت دیگر است.

اشتراک گذاری:

مطالب زیر را حتما مطالعه کنید

دیدگاهتان را بنویسید