سبد خرید 0

وبلاگ

یادگیری در سالمندان

یادگیری در سالمندان

یکی از باورهای عمومی باورهای مربوط به سن است. به این معنا که وقتی سن افراد بالا می رود انجام دادن بسیاری از کارها از عهده فرد مسن خارج است و یا اینکه فرد مسن حتما به برخی از بیماری ها و اختلالات دشوار دچار می شود. اما پیشرفت دانش و مطالعه درباره سالمندان و قابلیت هایی که در مغز انسان وجود دارد ما را به این نتیجه می رساند که این باورها چندان معتبر و صحیحی نیستند.

مطالعات دانشمندان نشان می دهد مغز انسان دارای خاصیت انعطاف پذیری است و می تواند حتی در سنین بالاتر و در دوران سالمندی نیز آموزش بپذیرد و مهارت های جدیدی را یاد بگیرد. سالمندان می توانند در در دوران پیری از آموزش های جدیدی برخوردار شوند و بسته به میزان علاقه و مواردی که به آنها علاقمندی دارند، مطالب و موضوعات جدیدی را یاد بگیرند.

یادگیری در هر سنی برای مغز چالش ایجاد می کند و باعث می شود مغز فعال باشد و ارتباطات بین سلولی آن حفظ شود. این مسئله در سن سالمندی هم صادق است و وقتی فرد سالمندی تلاش می کند تا موضوع یا مهارت جدیدی بیاموزد علاوه بر آن که از شوق و انگیزه روانی بالایی برخوردار است، این موضوع نشان می دهد فرد سالمند دارای توانمندی شناختی و ذهنی بالایی است و سعی می کند عملکرد مغزی خود را ارتقاء دهد.

بسیاری از ما با این مصرع معروف فردوسی بر سر در تابلوی مدارس یا کتابهای درسی‌ دوران کودکی خود آشنا هستیم : توانا بود هر که دانا بود
مصرع دوم این بیت زیبا و الهام بخش فردوسی شاید کمتر شنیده شده که: ز دانش دل‌ پیر برنا بود، فردوسی چه چیزی در دانش و خرد ورزی دیده است که اینچنین بر آن پای میفشارد و آن را موجب برنایی و شکوفایی فرد پیر و سالمند میداند؟ این بیت زیبای شاعر با تاکید بر مصرع دوم آن، دقیقا موضوع اصلی‌ مطلب حاضر است که در متون سالمندی شناسی‌ جدید به آن توجه شده است، یعنی‌ توانمند شدن (یا توانایی بخشیدن به) سالمندان با دانش و خرد ورزی.

نکته قابل توجه اینکه تفاوت های فردی بسیاری میتواند در میان سالمندان یک گروه سنی‌ وجود داشته باشد. مضاف بر اینکه  در دهه اخیر، تحولی‌ مثبت در قبال نگرش به توانایی‌های آموزش پذیری و یادگیری سالمندان به وجود آمده که زیربنای این تحول، نتایج تحقیقاتی‌ است که نشان می‌دهد توانایی‌های ذهنی‌ سالمندن انعطاف پذیر و چند بعدی می باشد؛ به طوریکه رشد ذهنی‌ می تواند تا پایان عمر، ولو اینکه این پایان در سنین ۸۰ سالگی یا ۹۰ سالگی ادامه یابد.

اصطلاح  تناسب و پرورش ذهنی‌ جای خود را در برنامه‌های اجتماعی و توانبخشی سالمندان به خوبی‌ باز کرده است. موفقیت این برنامه‌ها نشان می‌دهد که سالخوردگان نه تنها قادر به آموزش و کسب مهارت های ویژه هستند، بلکه با کنترل منابع آموزش، سازماندهی و مداخله در طرح ریزی آن در جهت بهبود کیفیت زندگی‌ خود فعال هستند. این آموزش‌ها اکنون در مراکز آموزش عالی، در برنامه‌های آموزشی مخصوص سالمندان، همچنین در مراکز اجتماعی سالمندان مثل خانهٔ سالمندان در بسیاری از جوامع پیشرفته به رسمیت شناخته شده است.

نتایج یک تحقیق جدید نشان داده است افراد سالمندی که ذهن خود را با مسائل دشوار یا موضوعات جدید به چالش می کشند، مغز و ذهنشان عملکرد شناختی و ادراکی خود را بهتر از افرادی حفظ می کنند که فعالیت های ساده تر و با پیچیدگی کمتر انجام می دهند
دنیس پارک، روانشناس دانشگاه تگزاس در دالاس می گوید ما برای هشیار نگهداشتن مغزمان در دوران سالمندی اغلب باید ذهنمان را فعال نگهداریم تا بتوانیم توانایی های آن را حفظ کنیم، در غیر این صورت بسیاری از قابلیت های آن از دست می روند.

وی می گوید:” بخشی از علتی که ما می خواهیم که سالمندان ذهن خود را مشغول نگهدارند این است که یادگیری باعث می شود فرد ارتباط خود را با محیط حفظ کند. به ویژه آن که آن محیط، محیط غنی ای باشد و از نظر علمی و افزایش اطلاعات موجب تقویت ذهنی فرد شود.”

پارک، رئیس «مرکزی برای افزایش طول عمر حیاتی» در دانشگاه دالاس است. او تحقیقی را طراحی کرد که او و همکارانش ۲۲۱ فرد سالمند را که از سلامت برخوردار بودند، در یکی از سه گروه قرار دادند.

او گفت «ما از گروه اول خواستیم تا چیزهای جدید یاد بگیرند، کارهایی مثل بافتنی و یا عکاسی. به گروه دوم گفتیم کارهای سرگرم کننده ای انجام بدهند مثل عضویت در یک گروه اجتماعی. از تعدادی هم خواستیم تا در منزل کارهایی بکنند که به شناخت ذهنی و یا عملکرد مغزی آن ها کمک خواهد کرد، مثل شنیدن موسیقی.

شرکت کننده های این آزمایش تجربی ۱۵ ساعت در هفته در یک دوره سه ماهه این فعالیت ها را انجام دادند.

پژوهشگران در پایان این دوره دریافتند که بزرگسالانی که مهارتهای جدیدی همچون عکاسی دیجیتال یا بافتنی و یا هر دو را یاد گرفته بودند، در آزمایش های حافظه بیشترین پیشرفت را نشان دادند.

در آزمایش افرادی که به گروه های اجتماعی پیوسته بودند و یا پیک نیک و سفرهای بیرون شهر رفته بودند، هیچ پیشرفتی مشاهده نشده بود و گروه سومی که به موسیقی کلاسیک گوش کرده بود و یا جدول حل کرده بود نیز پیشرفت چندانی نداشت.

خانم پارک معتقد است کلید پیشرفت عملکرد مغز و حافظه گروهی که یادگیری فعال داشتند این بود که شرکت کننده ها به طور مدام برای کسب مهارت های جدید به چالش ها کشیده می شدند و برخلاف دو گروه دیگر درگیر فعالیت های تکراری نبودند.

او یادآوری می کند با وجودی که هنوز دارویی برای افت عملکرد مغز و توانایی های آن وجود ندارد اما فعالیت های مغزی و یادگیری فعال سرعت روند کند ذهنی دوران سالمندی را کاهش می دهد.

وی می افزاید “من بیشتر علاقه مندم ثابت کنم که این نوع تجربه های منحصر به فرد که تا حد زیادی به فعالیت مغزی و ذهنی نیاز دارد در نهایت سرعت افت توانایی های ادراکی افرادی را کندتر می کند و فرد دیرتر دچار کاهش توانمندی های شناختی و عملکرد مغزی می شود.”

انجام هر فعالیتی نمی تواند برای مغز چالش ایجاد کند و زمینه یادگیری را فراهم آورد. درگیر کردن مغز در جهت موضوعات جدید که یک نوع فعالیت پیچیده محسوب می شود و ذهن را دچار سوالات و کشف مسئله یا حل مسئله می کند، برای مغز چالش برانگیز است و فرد سعی می کند در این فعالیت چالش برانگیز پاسخ هایی برای سوالات ایجاد شده پیدا کند و یا دنبال راه حلی است. علاوه بر این ممکن است این یادگیری موجب شود فرد سعی کند دست به اقدام جدیدی بزند، به عنوان مثال وسیله ای طراحی کند یا بسازد. این نوع یادگیری، یادگیری فعال است. به عبارت دیگر مغز با تکیه بر توانایی های خود می تواند مسائل را حل کند و یا راهکار مناسبی برای حل آنها پیدا کند. در تحقیقی که خانم پارک انجام داد به دو نمونه از یادگیری فعال اشاره شد، یادگیری عکاسی و بافتنی. علاوه بر اینها می توان به یادگیری باغبانی، نجاری، آشپزی غذاهای جدید، کامپیوتر و یا یادگیری و تحصیل علوم جدید به عنوان یادگیری فعال اشاره کرد. در یادگیری فعال یادگیرنده مشارکت عملی بیشتری برای یاد گرفتن مطلب دارد و فقط یک شنونده صرف نیست. این نوع یادگیری برای سالمندان هم مفید است چون هم می توانند از این طریق توانایی های حرکتی، حافظه، توجه، تمرکز و حتی قوای حسی خود مانند بینایی و شنوایی را بهبود ببخشند. یادگیری فعال در سنین سالمندی نوعی توانبخشی شناختی محسوب می شود و می تواند به بهبود و ارتقاء عملکرد سالمندان کمک کند.



0 0 vote
Article Rating
اشتراک گذاری:

مطالب زیر را حتما مطالعه کنید

اشتراک در
اطلاع از
guest
2 Comments
قدیمی ترین
جدیدترین بیشترین رأی
Inline Feedbacks
View all comments
شیرین
شیرین
دسامبر 17, 2019 9:28 ق.ظ

سلام خانم غندالی عزیز خیلی ممنون بابت مطالب عالی

رویا غندالی
رویا غندالی
دسامبر 17, 2019 4:07 ب.ظ
Reply to  شیرین

سلام. خواهش می کنم.