تکانشگری، نوعی اختلال در بازداری پاسخ

تکانشگری، نوعی اختلال در بازداری پاسخ 

آیا تا به حال پیش آمده که با خودتان قرار بگذارید که سراغ غذاهاي چرب و قنددار نروید، اما هنگام دیدن سفره‌ رنگین یا يک رستوران با ذاهاي خوشمزه، نتوانید بر عهدی که با خودتان بسته‌اید باقی بمانید؟

تکانشگری نوعی اختلال در بازداری پاسخ | رویا غندالی

اگر پاسخ‌تان به بعضی از این پرسش‌ها مثبت است، می‌توانیم بگوییم که شما تکانش و رفتارهای تکانشی را تجربه کرده‌اید. تکانشگري نوعي اختلال در بازداري پاسخ است.

براي آنکه درباره تکانشگري، نوعي اختلال در بازداري پاسخ بيشتر بدانيد با باشگاه مغز و حافظه همراه باشيد.

تکانشگری چيست؟

براي آنکه دقيقا بدانيد تکانشگري چيست و چه ارتباطي با عملکرد مغزي بازداري پاسخ دارد، به اين پرسش‌ها دقت کنيد.

آیا تا کنون ترغیب‌ شده‌اید در یک قرعه‌کشی که شانس برنده شدن بسیار پایینی در آن هست، شرکت کنید؟

آیا حرف‌هایی زده‌اید که بعداً از گفتن آن‌ها پشیمان شده باشید؟

آیا پیش آمده که وقت و انرژی و منابع خود را صرف انتقام گرفتن و مجازات کردن یک دوست یا همکار قدیمی کرده باشید و اکنون پس از چند روز یا چند ماه و چند سال، حس کنید که بخشی از زندگی خود را بیهوده گذرانده‌ايد و عمر خود را تلف کرديد؟

چنين رفتارهايي نشان‌دهنده تکانشگري است که به آنها رفتارهاي تکانشي يا تکانه مي‌گويند. تکانشگری به رفتاری گفته می‌شود که پیش بینی کردن، اندیشیدن به واکنش و در نظر گرفتن عواقب در آن ناچیز و یا وجود ندارد.

تکانشگری معمولا با داشتن تصوری ضعیف، سریع بیان کردن، ریسک نامناسب یا کورکورانه همراه است که نتایج موردپسندی هم به همراه ندارد. رفتار تکانه‌ای حتی اهداف و استراتژی‌های موفقیت را هم در بلند مدت خنثی می‌کند و از بين مي‌برد.

محققین دانشگاه سن دیگو کالیفرنیا مطالعاتی را برپایه ژنتیک با عنوان ” delay discounting: رفتاری با تمایل بیش از حد و فوری به پاداش، که نمی تواند برای پاداش در آینده منتظر بماند و منجر به شتاب زدگی می شود”؛ انجام دادند.

پروفسور آبراهام پالمر، روانشناس و رییس مرکز تحقیقات دانشگاه سن دیگو کالیفرنیا می‌گوید: کاری که من در 20 سال پژوهش دوست داشتم انجام دهم، مطالعه اساس ژنتیکی delay discounting بود. ولی باید افراد بسیار زیادی را مورد بررسی قرار می‌دادیم تا این پروژه معنی‌دار شود.

دلیل علاقه پالمر و سایر محققین به پرداختن به مساله  Delay Discounting  این است که در بین افراد با تکانشگري بالا، داشتن اختلالات روانی از جمله عدم تمرکز و بیش فعالی (ADHD)، افسردگی شدید، وابستگی به سیگار و اضافه وزن شایع است.

يک تست خوشمزه

یکی از تست‌های بسیار معروف در میان سایر تست‌ها برای رفتار تکانه‌ای و شتاب‌زدگی، آزمایش دانشگاه استنفورد با عنوان “تست مارشمالو” است. در این آزمایش، محققین به بچه ها می‌گفتند که بین پاداش سریع و یا صبر کردن برای  یک پاداش بهتر و بزرگ‌تر یکی را انتخاب کنند.

هریک از بچه‌ها در یک اتاق به تنهایی حضور داشتند و جلوی آن‌ها یک میز با یک مارشمالو قرار داشت. اگر آن‌ها در مدت چند دقیقه مارشمالو را نمی خوردند، به آن‌ها یک مارشمالو دیگر می‌دادند. محققین این بچه‌ها را برای مدتی تحت نظر داشتند تا میزان موفقیت آن‌ها در زمینه‌های مختلف را بررسی کنند. آن‌ها دریافتند بچه‌هایی که صبر بیشتری داشتند، در تحصیل به میزان قابل توجهی نمره‌های بهتری گرفتند و نیز خیلی کمتر دچار چاقی شدند.

در بررسی دوقلوهای همسان و غیرهمسان هم دانشمندان فهمیدند که ویژگی تکانشگری قویا ژنتیکی است. ولی برای بررسی ژن‌ها و تاثیر آن‌ها بر سایر اختلالات پروفسور پالمر با تیم دانشگاهی خود و شرکت 23andme شروع به جمع آوری دیتا و مطالعات ژنتیک رفتاری در زمینه رفتار تکانه‌ای کردند تا مطالعات این حوزه را کامل‌تر کنند. در مطالعه دیگری بیان شده که تکانشگری 45% وراثتی است.

این مطالعه نشان داد که واریانت‌های ژنتیکی متفاوتی برای رفتار تکانه‌ای وجود دارد و نیز ژنتیک ارتباط بین تکانشگری با اختلالاتی مانند  ADHD، اختلال دو قطبی ( Bipolar)، اعتیاد به سیگار/دود، افسردگی و شاخص توده بدنی را بیان می کند. با اینکه در گذشته محققان توانسته بودند این ارتباط‌ها را پیدا کنند ولی این اولین باری بود که برمبنای علم ژنتیک مطرح می‌شد. این تیم، تحقیق دیگری در ارتباط با اعتیاد و رفتار تکانه‌ای انجام داده است و به این نتیجه رسیده اند که افرادی که شاخص شتاب زدگی در آن ها بالاست، مستعد روی آوردن به اعتیاد هستند.

نمودهای رفتاری تکانشگری

صفت تکانشگری، نوعي اختلال در بازداري پاسخ، نمودهای رفتاری متفاوتی دارد. در اینجا به 5 مورد رفتار هشداردهنده در افرادی که این شاخص در آن ها خیلی بالاست اشاره می‌شود:

  • نوشیدن بیش از حد مشروبات الکلی
  • استعمال به مواد مخدر
  • خشونت و رفتارهای عصبی
  • قماربازی
  • خوردن بیش از حد خوراکی ها

تصمیم‌گیری تکانشی یا Impulsive Decision Making

تصمیم‌گیری تکانشی یکی از رایج‌ترین و قابل درک‌ترین شکل‌های رفتار تکانشی محسوب می‌شود. به تصمیم‌گیری‌هایی که به صورت ناگهانی و بدون تحلیل و بررسی دقیق انجام می‌شوند و معمولاً فرد توضیح مشخصی برای آنها ندارد، تصمیم‌های تکانشی يا تصميم‌هاي مخاطره‌آميز می‌گویند. مثال زیر، نمونه‌ای از سبک تصمیم گیری تکانشی محسوب می‌شود:

فرض کنید یک نفر در حالی که چهار سال با فردی دوست است، بدون علت و پیشینه‌ خاص، در یک شب تصمیم به خروج از این رابطه عاطفی بگیرد و یا اینکه کسی که حقوق خود را سه سال برای خرید خانه پس انداز کرده است، ناگهان تصمیم بگیرد آن را خرج سفری رویایی به دور دنیا کند.

شکل‌های ساده‌تر تصمیم گیری تکانشی، دعوت شما از دوست‌تان برای رفتن به رستوران است. در شرایطی که دقیقاً بعد از ارسال پیامک یا تماس گرفتن با او، از این دعوت پشیمان می‌شوید.

تکانشگری نوعی اختلال در بازداری پاسخ | رویا غندالی

رفتارهای تکانشی به عنوان یک اختلال

اگر رفتارهای تکانشی در حد متعارف باشند و بر تمام زندگی یک فرد سایه نیندازند، معمولاً به عنوان یکی از صفات شخصیتی مورد توجه و تحلیل قرار می‌گیرند.

برخی مدل‌های شخصیت‌شناسی مانند مدل پنج عاملی شخصیت، رفتارهای تکانشی را به عنوان یکی از پارامترهای مورد سنجش در ارزیابی و سنجش شخصیت در نظر می‌گیرند.

اما رفتارهای تکانشی در شکل گسترده و جدی آن، به عنوان یک اختلال شخصیتی در نظر گرفته می‌شوند و به عنوان نشانه‌ای مهم از کاهش سطح سلامت انسان‌ها مورد مطالعه قرار می‌گیرند.

با داشتن رفتار تکانشي شما نمي‌توانيد پاسخ‌ها و واکنش‌هاي خود را نسبت به يک موضوع يا رفتار، مهار و کنترل کنيد. اينجاست که مي‌توان گفت تکانشگري نوعي اختلال در بازداري پاسخ است. گاهی از این اختلال، به عنوان اختلال کنترل تکانه نام برده می‌شود.

اختلال تکانشی یا اختلال کنترل تکانه در بسیاری از انواع اختلال‌های شخصیتی، از جمله اختلال شخصیت مرزی، اختلال دو قطبی، اختلالات مربوط به مصرف مواد مخدر و اختلال‌های متعدد دیگر مورد بحث قرار می‌گیرد.

البته باید به خاطر داشته باشیم که رفتارهای تکانشی در کودکان طبیعی‌تر محسوب می‌شود. به عبارت دیگر، انتظار می‌رود که انسان‌ها با افزایش سن و رسیدن به بلوغ، کنترل بیشتری روی تکانه‌ها يا رفتارهاي تکانه‌اي خود داشته باشند.

کنترل رفتارهای تکانشی به عنوان یک ویژگی شخصیتی

در مدل پنج عاملی شخصیت یکی از پنج فاکتور شخصیتی به نوروتیک بودن اختصاص پیدا کرده است.

خودِ نوروتیک بودن،‌ شش مولفه‌ مختلف را پوشش می‌دهد که با N1 تا N6 نام‌گذاری می‌شود. شاخص N5 در میان این شش مولفه، دقیقاً به ناتوانی در کنترل رفتارهای تکانشی می‌پردازد.

به عبارت دیگر، کسانی که نتوانند رفتارهای تکانشی خود را به خوبی کنترل کنند، امتیاز بالایی در N5 به دست می‌آورند که به معناي نکانشگر بودن آنهاست و شاخص نوروتیک بودن هم در آن‌ها پررنگ‌تر خواهد بود.

فردي با شخصيت نوروتيك زودرنج، مغموم و افسرده، فاقد اعتماد به نفس است. او گفت و گو با غريبه ها را دشوار مي‌داند، از بدشانسي‌هاي احتمالي نگران است؛ از تجربيات تحقيرآميز به مدت طولاني و به شدت، رنج مي‌برد. افرادي كه شخصيت نوروتيك دارند، مستعد استرس هستند چرا كه آستانه ذهني آنها در تهديدآميز ديدن هرموقعيت، پايين است.

آنها به ويژه تمايل دارند تا بدترين سناريوها را در ذهن خود بسط دهند و فكر كنند كه چطور به رويدادهاي احتمالي و بعيد، خواهند پرداخت؛

بايد دانست بيشتر استرس اين افراد از فكر كردن درباره موقعيت‌هايي كه رخ نخواهند داد، ناشي مي‌شود. اگرچه، افراد ديگر نيز تا اندازه‌اي همين كار را مي‌كنند، اما افرادي كه شخصيت نوروتيك دارند، اين كار را در حد افراط و بيمارگونه انجام مي‌دهند. اين وجه از شخصيت تکانشگري که نوعي اختلال در بازداري پاسخ است را نشان مي‌دهد.

اشتراک گذاری:

مطالب زیر را حتما مطالعه کنید

دیدگاهتان را بنویسید