کرونا و هزارتوی مغز

کرونا و مغز: تقريبا مدت دو سال است که ويروسي مرموز زندگي مردم را در سراسر جهان تحت‌الشعاع قرار داده است. ويروس کرونا که موجب بروز بيماري کوويد 19 مي‌شود عوارض مختلفي را در جسم و روان انسان به وجود آورده است. يکي از اين عوارض، عوارض و آسيب‌هاي مغزي است که در اثر ابتلا به کوويد 19 در افراد شکل مي‌گيرد.

براي آشنايي با عوارض مغزي متاثر از ويروس کرونا با باشگاه مغز و حافظه همراه باشيد.

کرونا و مغز | رویا غندالی

 

ویروس کرونا چیست؟

ویروس‌های کرونا خانواده بزرگی از‌ ویروس‌ها هستند که می‌توانند حیوانات و انسان‌ها را بیمار کنند. تعداد زیادی از ویروس‌های کرونا که تاکنون شناخته‌شده‌اند موجب ابتلا به طیفی از عفونت‎های دستگاه تنفسی در انسان‌ها می‌شوند که از سرماخوردگی تا ابتلا به بیماری‌های شدیدتری مثل سندروم تنفسی خاورمیانه (مرس- MERS) و سندروم تنفسی حاد (سارس- SARS)  متغیر هستند. ویروس کرونایی که به تازگی کشف شده است عامل ابتلا به بیماری کووید-19 است.

علائم کرونا چیست؟

 تب و سرفه خشک، درد عضلانی، تهوع، استفراغ، اسهال، ازدست دادن ناگهانی حس بویایی یا چشایی، واکنش‌های التهابی پوستی مانند سرمازدگیاز جمله علائم ابتلا به بيماري کوويد 19 است.

مؤثرترین راه‌های پیشگیری از ابتلا به کووید-19

مؤثرترین راه‌های پیشگیری از ابتلا به کووید-19  عبارتند از:

 شست‌و‌شوی مرتب دست‌ها، استفاده از دستمال کاغذی یا آرنج خم شده برای پوشاندن صورت در هنگام سرفه و عطسه و رعایت فاصله‌ حداقل 1متری (3 فوت) از افرادی که سرفه یا عطسه می‌کنند.

عوارض مغزي ناشی از ويروس کرونا

متخصصان مغز و اعصاب انگلیسی بیان کرده‌اند که عوارض ويروس کرونا شامل التهاب مغز و روان‌آشفتگی (دلیریوم) تا آسیب عصبی و سكته مغزی نیز است. در بعضی موارد، مشکل عصبی اولین و اصلی‌ترین علامت بیمار بوده است.

این موارد، که در ژورنال علمي Brain منتشر شده است، حاکی از افزایش آمار شرایط تهدیدآمیز برای سلامتی به نام التهاب حاد منتشره‌ مغزی (Adem) است. زمانی که اولین موج عفونت‌ها در بریتانیا رخ داد، در انستیتوی نورولوژیUCL ، موارد Adem از یک مورد در ماه قبل از این بیماری همه‌گیر به دو یا سه مورد در هفته در ماه آوریل و ماه می افزایش یافت.

۱۲ بیمار مبتلا ‌به التهاب سیستم عصبی مرکزی، 10 نفر مبتلا به بیماری مغز با روان‌آشفتگی یا روان‌پریشی، هشت نفر دچار سكته مغزی و هشت نفر دیگر نیز دارای مشکلات عصبی محیطی بودند كه بیشتر در آنها تشخیص Guillain-Barré داده شده بود (یك واكنش سیستم ایمنی كه به اعصاب حمله می‌كند و فلج‌شدن را به همراه دارد).

مایکل زندی، نویسنده‌ ارشد این مطالعه و مشاور در انستیتو و اتحادیه بنیاد NHS دانشگاه کالج لندن گفت: “ما مواردی را روی مغز تحت تأثیر Covid-19 می‌بینیم که قبلاً در مورد ویروس‌های دیگر ندیده بودیم.”

وی اضافه کرد: “آنچه که ما در مورد بعضی از این بیماران Adem و سایر بیماران دیده‌ایم، این است که شما ممکن است اختلال عصبی شدید داشته یا کاملا بیمار باشید، اما در ظاهر به یک بیماری ریوی کم ‌اهمیت مبتلا هستید.”

وی گفت: “از نظر بیولوژیکی، Adem شباهت‌هایی با ام اس دارد، اما شدیدتر است و معمولاً به صورت ناگهانی اتفاق می‌افتد. برخی از بیماران دچار ناتوانی طولانی مدت خواهند شد و برخی دیگر می‌توانند بهبودی خوبی به دست بیاورند.”

همچنين دکتر مير شهرام صفري، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات علوم اعصاب دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی  درباره تاثيرات ويروس کرونا گفت: گزارش‌هاي اولیه مبنی بر این بود که مبتلایان بعد از بهبودی تا چند ماه با پدیده مه مغزی “brain fog” که حالتی مشابه گیجی و عدم تمرکز است، مواجه می‌شوند. البته مطالعات اخیر بر نحوه دقیق‌تر تاثیرگذاری ویروس بر مغز و نواحی خاصی که تحت تاثیر آن قرار گرفته، متمرکز شده است.

باید بدانیم که ابتلای خفیف کرونا احتمالا عارضه مغزی جدی ایجاد نمی‌کند. به عبارت دیگر عوارض مغزی و عصبی احتمالا در تمام افراد ایجاد نمی‌شود و بیشتر افراد بستری در بیمارستان و مبتلایان به فرم حاد و شدید بیماری این عوارض و اختلالات را تجربه می‌کنند. البته در این دسته از مبتلایان نیز گزارش‌ها متفاوت و بین ۲۰ تا ۵۰ درصد متغیر است.

محققان در انستیتوی ملی سلامت در آمریکا به این نتیجه رسیده‌اند که بیماری کووید ۱۹ منجر به خونریزی‌های کوچک در مغز بیماران می‌شود.

دانشمندان نتیجه جدیدترین بررسی‌های خود از تاثیر ابتلا به ویروس کرونا بر مغز را  در ” نشریه علمی – پزشکی نیوانگلند “ منتشر کردند. آنها بافت‌هایی از ساختار معروف به ” پیاز بویایی” يا (Olfactory bulb) و ساقه مغز ۱۹ بیماری را که بین ماه‌های مارس و ژوئیه سال گذشته میلادی در آمریکا بر اثر ابتلا به کرونا جان باختند بررسی کردند.

ساقه مغز قسمتی از دستگاه عصبی مرکزی است که در بخش پائینی مغز قرار داد. وظیفه ساقه مغز کنترل تنفس و ضربان قلب است. ” پیاز بویایی ” نیز ساختاری است که در قسمت جلوی مغز قرار داد و به حس بویایی و تشخیص بوها کمک می‌کند.

دانشمندان با انجام تصویرسازی تشدید مغناطیسی (ام آر ای) بر روی بافت‌های متعلق به ۱۹ بیمار جان‌باخته بر اثر ابتلا به «کووید ۱۹» دریافتند که این بافت‌ها به شکلی غیرعادی آسیب دیده‌اند. به گفته محققان انستیتوی ملی سلامت آمریکا دلیل آسیب‌های وارده به بافت‌های ” پیاز بویایی ” و ساقه مغز خونریزی‌های کوچک در این بافت‌ها بر اثر پاره شدن رگ‌های کوچک بوده است. خونزیزی‌های کوچک اینچنینی می‌تواند واکنش سیستم ایمنی بدن را به دنبال داشته باشد. این در حالی است که در بافت‌های بررسی شده اثری از ویروس “سارس کوو2” يا (SARS-CoV-2) که عامل بیماری “کووید ۱۹” است یافت نشد.

محققان انستیتوی سلامت آمریکا به همین دلیل نتیجه گرفته‌اند که آسیب‌های وارده به “پیاز بویایی” و ساقه مغز بیماران بر اثر حمله مستقیم ویروس کرونا به این بافت‌ها پدید نیامده است. آنها از واکنش التهابی بدن به ویروس کرونا به عنوان عامل احتمالی آسیب‌های وارده به بخش‌هایی از مغز بیماران یاد کرده‌اند.

دکتر مير شهرام صفري، فوق دکتراي علوم اعصاب بر اساس تحقیقاتی که تاکنون انجام شده است اعلام کرد که کرونا با بروز چهار دسته بیماری عصبی ارتباط دارد که عبارتند از:

۱-انسفالوپاتی ویروسی که علائمی نظیر هذیان، گیجی، خواب آلودگی، اختلال در آگاهی به زمان و مکان، کاهش توانایی‌های شناختی، اختلال در حافظه و حتی به ندرت علائم شبیه جنون را به دنبال دارد.

۲-انسفالیت یا التهاب عصبی که می‌تواند در موارد شدید به شکل انسفالومیلیت حاد منتشر باشد.

۳-سکته مغزی.

۴-بیماری‌های خود ایمنی عصبی نظیر سندرم گیلن باره (نوعی اختلال نادر که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به اعصاب بدن حمله می کند) بعد از عفونت.

این بیماری‌ها با پنج مکانیسم مختلف آسیب‌رسانی به سیستم عصبی ممکن است ایجاد شوند که عبارتند از:

۱- هیپوکسی یا کاهش اکسیژن‌رسانی به مغز در اثر آسیب ریه‌ها.

۲-ایجاد لخته خونی در رگ‌ها یا ایجاد خونریزی با ضعیف کردن دیواره مویرگ‌های مغز.

۳- آسیب‌های مغزی ناشی از طوفان سيتوکيني در بدن.

طوفان سيتوکيني یک چرخه معیوب است که بر اثر تولید بیش از حد دو پروتیین توسط سیستم ایمنی بدن ایجاد می‌شود. این واکنش نوعی سندرم پاسخ التهابی سیستمیک است و می‌تواند با علائمي مانند تب، خستگی، بی‌اشتهایی، درد مفاصل، تهوع، استفراغ، اسهال، عوارض پوستی، تنفس سریع، تپش قلب، افت فشار خون، تشنج، سردرد، توهم و لرزش همراه باشد.

۴- آسیب مستقیم کرونا به سلول‌های مغزی.

۵- آسیب مستقیم به اعصاب محیطی بویایی.

برخی از عوارض عصبی کرونا ممکن است کوتاه مدت باشند، ولی برخی دیگر احتمالا برای مدت طولانی با فرد همراه خواهند بود.

دکتر مير شهرام صفري، محقق علوم اعصاب بيان کرد که بروز پارکینسون بعد از التهاب مغزی قبلاً در پژوهش‌هايي گزارش شده است، ولی هنوز نمی‌دانیم این مسأله در مبتلایان به کرونای شدید تا چه حد در آینده مشکل ساز خواهد بود.

نورون‌های دوپامینی جسم سیاه از مراکز مغزی‌اي هستند که بیشترین گیرنده‌های ویروس کرونا یعنی ACE2 در آن وجود دارد و لذا تخریب این نورون‌ها منجر به پارکینسون می‌شود.

موارد گزارش شده از تأثیر مستقیم کرونا بر مغز

علاوه بر جسم سیاه، نواحی قشری مغزی که در عملکردهای شناختی و حافظه نقش دارند به نام‌های شکنج میانی لوب گیجگاهی و شکنج خلفی سینگولیت گیرنده بیشتری برای ویروس کرونا دارند و این گیرنده در انواع نورون‌های تحریکی، مهاری و سلول‌های غیر عصبی آستروسیت، الیگودندروسیت و ‌اندوتلیوم عروق مغزی شناسایی شده است.

همچنین در مطالعه روی جسد بیماران فوت شده با کرونا، آسیب‌های التهابی در ساقه مغز هم در بیماران شدید کرونا مشاهده شده است.

کرونا و مغز | رویا غندالی

بررسي تاثيرات کرونا در مطالعات جهانی

دانشمندان درباره تأثیر طولانی‌مدت کرونا بر مغز و سیستم عصبی انسان ابراز نگرانی کردند. آنها قصد دارند یک مطالعه جهانی جهت بررسی تأثیر طولانی مدت ویروس کرونا بر مغز انسان و همچنین سیستم عصبی مرکزی (CNS) را آغاز کنند.

برای این کار، متخصصان در دانشگاه‌های تگزاس، لستر و مرکز پزشکی ناتینگهام، نگران هستند که کووید-۱۹ چندین سال پس از عفونت می‌تواند باعث آسیب طولانی‌مدت به مغز و سیستم عصبی مرکزی شود. بنابر این، متخصصان می‌خواهند بررسی کنند که آیا اين ویروس می‌تواند منجر به کاهش شناختی و بروز اختلالاتي همچون آلزایمر، پارکینسون، دمانس عروقي یا سایر شکل‌های زوال عقل شود یا خیر.

در حال حاضر، هیچ مدرکی وجود ندارد که ویروس کرونا در آینده باعث آلزایمر شود اما دانشمندان قبلاً دریافتند که ویروس کرونا قادر به ورود به مغز است. اولین شواهد موجود نشان می‌دهد ویروس کرونا می‌تواند نورون‌های مغز را از راه غشا‌های مخاطی، پس از عبور از بینی، آلوده کند.

مطالعات قبلي حاکی از آن است که کووید-۱۹ می‌تواند موجب هذیان‌گویی، سکته مغزی و حتی فلج شود.

دکتر گابریل دی اراوسکوین، نویسنده ارشد این مطالعه از دانشگاه تگزاس، معتقد است که تأثیر ویروس کرونا به این نشانه‌های حاد کوتاه‌مدت محدود نمی‌شود، بلکه موجب بروز بیماری‌های مزمن مي‌شود. دانشمندان بیش از ۳۰ کشور در این تحقیق شرکت خواهند کرد که وضعیت حدود ۴۰ هزارتن را زیر نظر بگیرند. نخستین نتایج تجزیه و تحلیل، در سال ۲۰۲۲ ظاهر می‌شود.

دانشمندان، قبل‌تر از بدترین اثرهای ویروس کرونا در طولانی‌مدت نام برده‌اند. متخصصان دریافته‌اند کسانی‌که دچار ویروس کرونا شدند ماه‌ها پس از عفونت، از نشانه‌هایی مانند «مه در سر»، توانایی نداشتن در تمرکز، التهاب عضله قلب، آسیب کلیه و مشکل ادراری، رنج می‌برند. برخي از اين بیماران همچنین با عوارضي همچون سکته مغزی و تشنج مواجه شدند.

آیا عوارض مغزی کرونا ماندگار است‌؟

عوارض ناشي از کوويد 19 مربوط به مواردی است که ویروس می‌تواند وارد سیستم عصبی شود و در نقاط خاصی از مغز آسیب ایجاد کند. درباره تاثيرات بيماري کوويد 19 بر مغز مجموعه‌اي از مطالعات مبنی بر شناسایی گیرنده‌های ویروس کرونا یعنی  ACE2  در نواحی مختلف مغز انجام شده که موفقیت آمیز بوده است.

بر اساس نتایج این مطالعات مشخص شد که نواحی‌اي از مغز گیرنده اختصاصی ویروس کرونا دارند و درصورت ورود ویروس به بدن، وارد شدن آسیب به این نواحی محتمل‌تر است.

آسیب‌های ناشی از ویروس در مغز و سیستم عصبی ممکن است اثرات ماندگار ایجاد کند.  برخلاف مغز، سایر ارگان‌های بدن درصورت بروز آسیب امکان سلول‌زایی مجدد و ترمیم و بازسازی دارند، ولی متاسفانه اگر مغز و نورون‌های مغزی آسیب ببينند و یا تخریب شوند، احتمال ترمیم و بازسازی آن وجود ندارد.

البته با برخی درمان‌ها می‌توان عملکرد بخش آسیب دیده را تا حدودی ارتقا داد ولی هیچ وقت نورون‌ها مجدداً زاییده نمی‌شوند و همین مسئله منجر به ماندگاری عوارض می‌شود.

اشتراک گذاری:

مطالب زیر را حتما مطالعه کنید

دیدگاهتان را بنویسید