عملکردهای شناختی مغز: حل مسئله

عملکردهای شناختی مغز: حل مسئله: يکي از مهم‌ترين موضوعات و عناوين در مطالعات مربوط به مغز کارکردهاي اجرايي هستند. در واقع کارکردهای اجرایی شامل فرایندهای شناختی همچون حل مسئله، توجه، استدلال، سازماندهی، برنامه‌ریزی، حافظه، کنترل بازدارنده، کنترل تکانه، حفظ آمایه، تغییر آمایه و بازداری پاسخ است.

عملکردهای شناختی مغز: حل مسئله - باشگاه مغز و حافظهمهارت حل مسئله يکي از کارکردهاي شناختي است که براي آنکه هر فردي زندگي مفيد و موثري داشته باشد لازم است اين مهارت را در خود توسعه دهد و توانمندي مغز خود را ارتقاء ببخشد.

در اين مقاله از باشگاه مغز و حافظه به مهارت حل مسئله به عنوان يکي از عملکردهاي شناختي و جزئياتي پيرامون آن خواهيم پرداخت.

مسئله چيست؟

وقتي با موقعيتي روبرو مي‌شويم که نمي‌توانيم با اطلاعات و دانشي که در اختيار داريم به آن موقعيت پاسخ دهيم، در واقع با مسئله روبرو شده‌ايم. مسئله‌ها را مي‌توانيم بسته به نياز و دغدغه‌اي که داريم به شکل‌هاي متفاوتي طبقه‌بندي کنيم.

گاهي اوقات مسئله‌ها به فوري و غير فوري تقسيم‌بندي مي‌شوند. گاهي تقسيم‌بندي آن‌ها به کم اهميت و بااهميت مفيدتر است. گاهي مسئله‌ها به ساختاريافته و ساختارنيافته دسته‌بندي مي‌شوند. گاهي هم آن‌ها را بر اساس ميزان پيچيدگي‌شان به مسائل ساده و پيچيده طبقه‌بندي مي‌کنند. هرچه در تشخيص و طبقه‌بندي مسئله بهتر عمل کنيم، احتمال موفقيت ما در حل آن مسئله افزايش پيدا مي‌کند.

مهارت حل مسئله چيست؟

حال با توجه به تعريف و طبقه‌بندي مسئله مي‌توان گفت حل مسئله يعني آزاد شدن از قيد مسئله. در واقع فرآيندي است که نياز به تجربه‌هاي عملي و توانمندي‌هاي ذهني دارد و با شناخت و رفتار هدايت شده و با کمک راه‌حل‌هاي موثر يا سازگارانه به نتيجه مطلوب مي‌رسد.

مهارت حل مسئله عبارت است از یک فرایند شناختی رفتاری که توسط خود فرد هدایت مي‌شود و او سعی می‌کند با کمک آن راه‌حل‌های موثر یا سازگارانه‌ای برای مسائل زندگی روزمره خویش پیدا کند . به این ترتیب حل مسئله یک فرایند آگاهانه، منطقی، تلاش بر و هدفمند است. حل مسئله شامل تشخیص علل احتمالی یک مسئله و تهیه برنامه‌ای عملی برای حل آن مشکل است .

مهارت حل مسئله یکی از مهارت‌های زندگی است و به توانایی ما برای حل مشکلات به صورت موثر، به موقع و بدون هیچ گونه مانعي اشاره دارد. اين مهارت يا کارکرد شامل مراحل توانایی شناسایی و تعریف مسئله، ایجاد راه‌حل‌های جایگزین، ارزیابی و انتخاب بهترین گزینه و اجزای راه‌حل انتخاب شده است . دریافت کردن بازخورد و پاسخ مناسب به راه‌حل نیز بعدی ضروری از مهارت حل مسئله است .

مردم همواره برای مواجهه با مشکلات در زندگی شخصی و حرفه‌ای خود از مهارت حل مسئله کمک می‌گیرند که استفاده موثر از این مهارت اغلب نیازمند انجام گام به گام مراحل آن و به کار گرفتن یک چارچوب تعیین شده حل مسئله است .

حل مسئله يک مهارت اساسي براي زندگي در عصر حاضر است. نوعي تفکر معطوف به هدف است و در واقع فرايند ذهني و تفکر منطقي و منظمي است که به فرد کمک مي‌کند تا هنگام رويارويي با مشکلات، راه‌حل‌هاي متعددي را جستجو و سپس بهترين راه‌حل را انتخاب کند. مهارت حل مسئله رويکردي منظم و متوالي است که به فرد کمک مي‌کند تا به طور موثر مسائل خود را حل کند.

مولفه‌هاي حل مسئله

حل مسئله شامل سه مولفه است که عبارتند از:

1- اعتماد به خود در حل مسئله

2- شيوه اجتناب – نزديکي به مسئله

3- کنترل شخصي

مولفه‌هاي گفته شده به ترتيب بيانگر اعتقاد فرد به توانايي در حل مشکلات، تمايل وي براي رد شدن از کنار مشکلات و يا مقابله رو در رو با آن‌ها و استفاده از راه‌کارهاي متنوع و متفاوت در کنترل رفتار و هدفداري در فرايند حل مسئله مي‌باشد.

مهارت حل مسئله به ما چه کمکی می کند؟

افرادی که مهارت زیادی در حل مسئله دارند و می‌دانند که مسائل خود را چگونه حل کنند، اعتماد به‌ نفس بیشتری دارند. چرا که سعی می‌کنند با مشکلات زندگی مواجه شوند و برای آن راه‌حلی بیابند. همین موضوع باعث می‌شود به توانایی‌های خود اعتماد کنند و اعتماد به نفس بالایی داشته باشند.

این افراد اضطراب کمتری را تجربه می‌کنند و به هنگام بروز مشکل با حل مسئله مناسب، استرس خود را کنترل می‌کنند.

توانایی حل مسئله به افراد کمک می‌کند تا از چالش پیش آمده به عنوان یک فرصت استفاده کنند و توانایی‌های خود را شکوفا کنند یا اینکه به دنبال آموختن مهارت جدیدی باشند تا از عهده مشکل پیش آمده برآیند. همچنين مهارت حل مسئله به افراد کمک می‌کند تا ذهن خلاق داشته باشند و به دنبال ایده‌های جدید باشند.

مراحل حل مسئله

همانطور که پيش از اين گفته شد مهارت حل مسئله شامل مراحل مختلف است که عبارتند از:

1-  شناسایی مسئله

این مرحله شامل پیدا کردن و تشخیص مسئله، شناسایی ماهیت مسئله و تعریف مسئله است.

اولین بخش از حل مسئله ممکن است واضح به نظر برسد اما اغلب به تفکر و تجزیه و تحلیل نیاز دارد. در واقع شناسایی مسئله ممکن است کمی دشوار باشد. شايد از خود بپرسيم اصلا مسئله‌ای وجود دارد؟ ماهیت مسئله چیست؟ در واقع چند مسئله وجود دارد؟ چطور می‌توان آن مسئله را تعریف کرد؟

هنگامی که مسئله را تعریف می‌کنیم نه تنها آن را بهتر می‌فهمیم بلکه می‌توانيم درباره‌ ماهیت آن با دیگران حرف بزنیم که این امر منجر به رسیدن به بخش دوم می‌شود.

۲- ساختار مسئله

این مرحله شامل مدت مشاهده‌ مسئله، بررسی دقیق، تحقیق درباره درستی آن و ایجاد تصویری روشن از مسئله است.

در این مرحله تلاش می‌کنیم درباره‌ مسئله اطلاعات بیش‌تری به دست آوریم و درکمان از آن را افزایش دهیم. در واقع این مرحله درباره پیدا کردن واقعیت، تجزیه و تحلیل آن و ایجاد تصویری قابل درک و جامع از اهداف و موانع است. این مرحله برای مسائل ساده ضروری نیست ولی برای مسائل پیچیده‌تر بسیار لازم است.

۳- پیدا کردن راه‌حل‌های احتمالی

در این مرحله تعدادی از کارها و راه‌حل‌های احتمالی را پیدا مي‌کنيم اما آنها را ارزیابی نمی‌کنیم.

پس از جمع‌آوری اطلاعات در مراحل اول اکنون باید درباره‌ راه‌حل‌های احتمالی مسئله موجود فکر کنیم. در کار گروهی، همه افراد درباره مسئله فکر مي‌کنند و نظرات‌شان را برای حل آن بیان می‌کنند. در سازمان‌ها افرادی با تخصص‌های مختلف وجود دارند و شنیدن نظرات آنها بسیار مفید خواهد بود.

عملکردهای شناختی مغز: حل مسئله - باشگاه مغز و حافظه

۴- تصمیم‌‌گیری

در این مرحله راه‌حل‌های متفاوت را با دقت بررسی و بهترین راه‌حل را برای اجرا انتخاب می‌کنیم.

این مرحله پیچیده‌ترین بخش از فرآیند مهارت حل مسئله است. زیرا اکنون زمان آن رسیده با دقت هر یک از راه‌حل‌ها را بررسی کنیم. بعضی از راه‌حل‌ها به دلیل مشکلات دیگری نظیر کمبود وقت یا بودجه، مناسب نیستند.

همچنین در این مرحله باید به این موضوع توجه کرد که اگر برای حل مسئله کاری نکنیم چه اتفاقی می‌افتد. زیرا گاهی حل مسئله‌ای که منجر به مشکلات بیش‌تری می‌شود به ایده‌های جدید و سرشار از خلاقیت نیاز دارد. در نهایت برای انتخاب بهترین راه‌حل تصمیم‌گیری می‌کنیم.

۵- پیاده‌سازی

در این مرحله راه‌حل انتخابی پذیرفته و به مرحله اجرا گذاشته می‌شود.

پیاده‌سازی به معنای عملی کردن راه‌حل انتخابی است. طی این مرحله ممکن است مشکلات دیگری ایجاد شوند به ویژه اگر مرحله‌ شناسایی و ساختار مسئله با دقت انجام نشده باشند.

۶-  بازبینی یا پیگیری بازخورد

آخرین مرحله درباره بازبینیِ نتایج حل مسئله در طی زمان است که مي‌توان به پیگیری بازخوردها برای موفقیت نتایجِ راه‌حل انتخابی اشاره کرد.

آخرین مرحله و گام در مهارت حل مسئله، بررسی موفقیت فرآیند است که از طریق دریافت بازخورد از افرادی که تغییرات و تصمیمات بر آنها تاثیر می‌گذارد، صورت می‌گیرد و با این کار به نتایج و هرگونه مشکل احتمالی که ایجاد می‌شود، پی‌می‌بریم.

ادامه دارد … .

باشگاه مغز و حافظه

اشتراک گذاری:

مطالب زیر را حتما مطالعه کنید

دیدگاهتان را بنویسید