عملکردهای شناختی مغز: انعطاف‌پذيری شناختی (قسمت دوم)

انعطاف‌پذيری شناختی (قسمت دوم) - رویا غندالی

انعطاف‌پذیــری شــناختی به عنوان قابليت ذهني سوئيچ کـردن بیـن فکـر کـردن در مـورد دو مفهـوم متفـاوت و فکـر کــردن در مــورد چنــد مفهــوم بــه طــور همزمــان توصیــف شــده اســت. بــه طــور رایــج انعطافپذیــری شــناختی، بــه توانایــی ذهنــی در تنظیــم تفکــر یــا توجــه در واکنــش بــه تغییــرات اهــداف و یــا محرک‌هــای محیــط اشــاره دارد.

اين عملکرد شناختي داراي ابعاد مختلفي است که در اين مقاله به آنها پرداخته مي‌شود. با باشگاه مغز و حافظه همراه باشيد.

ابعاد انعطاف‌پذیری شناختی

عملکردهاي شناختي مغز بر اساس مولفه‌ها و اباد گوناگون قابل تريف و شناسايي هستند. به طور خلاصه می‌توان انعطاف‌پذیری شناختی را در چند مولفه‌اي که در ادامه خواهد آمد، خلاصه کرد.

سوئیچ کردن بین افکار و وظایف‌

سويچ کردن از يک وظيفه به وظيفه ديگر يکي از مهم‌ترین مولفه‌های انعطاف‌پذیری شناختی است. وقتی در جمع دوستان صحبت از  بازی والیبال تیم ملی است، ناگهان کسی از سریالی که شب قبل از تلویزیون پخش شد حرف می‌زند، در این وضعیت، هرچقدر که راحت‌تر بتوانید بین این دو موضوع گذر کنید، انعطاف‌پذیری شناختی بالاتری دارید.

بدیهی است که این یک مثال است. شما در موقعیت‌های کاری، به ویژه در مقام یک مدیر، در طول روز بارها با وضعیت‌هایی مواجه می‌شوید که باید به سرعت از یک موضوع به موضوع دیگر بروید. در واقع انعطاف‌پذیری شناختی به عنوان مهارت و توانایی ذهن برای سوئیچ کردن بین دو موضوع مختلف و توانایی فکر کردن در مورد مفاهیم چندگانه به‌طور همزمان توصیف شده‌است.

به‌روز‌رسانی باورها

اگر شما عقیده دارید که فلان زبان برنامه‌نویسی بهترین ابزار است يا فلان روش قديمي براي درمان چاقي موثر است، اما در برابر واقعیاتی قرار می‌گیرید که خلاف آن را ثابت می‌کند و شما همچنان بر عقیده خود پابرجا هستید، حتما باید برای ارتقای سطح انعطاف‌پذیری شناختی خود کاری بکنید.

فردي که داراي انعطاف‌پذيري شناختي است سعي مي‌کند خود را با پيشرفت‌هاي روز خود را هماهنگ سازد و باورهاي خود را منطبق با اطلاعات صحيح روز قرار دهد.

توجه به ابعاد چندگانه

حتما شما هم با آدم‌هایی مواجه شده‌ايد که به دلیل باورهای سنگ شده تنها به یک نوع یا برند خاص مثلا گوشی همراه یا خودرو گیر می‌دهند و توجهی ندارند به این که آیا این برند خاص جوابگوی نیازهای آن‌ها هست یا می‌توانند از پس هزینه‌های آن بر‌آیند یا خدمات پس از فروش آن وجود دارد یا نه.

آن‌ها فقط در یک بعد یعنی ظاهر گیر کرده‌اند و از توجه به ويژگي‌هاي ديگر محصول يا خصائص مختلف يک شخص ديگر غافل مانده‌اند. اما افراد منعطف از لحاظ شناختي اين توانايي را دارند که به ابعاد مختلف يک پديده يا يک محصول يا يک فرد توجه کنند.

تجزیه و ترکیب

 افرادی که انعطاف‌پذیری شناختی بالایی دارند می‌توانند یک مسئله پیچیده را به اجزای تشکیل‌دهنده آن‌ تجزیه کنند و سپس برای هر جزء مسئله راه حلی بیابند و از این طریق، با کنار هم قرادادن مجدد اجزا،، مسئله را حل کنند.

آگاهی از گزینه‌های بیشتر

وقتی با مسئله‌ای مواجه می‌شویم باید بتوانیم حداکثر گزینه‌ها را برای حل آن در نظر بگیریم. بسنده کردن به یک راه حل مانوس و نادیده گرفتن سایر جنبه‌ها و گزینه‌ها نشان از کمبود انعطاف‌پذیری شناختی دارد.

مغز منعطف و فرد انعطاف‌پذير قابليت و توانايي تغيير روند در شرايط گوناگون را دارد و از اين ويژگي براي پيشبرد اهداف خود و ارتقاء فعاليت‌هاي خويش بهره مي‌برد.

انعطاف‌پذيری شناختی (قسمت دوم) - رویا غندالیاندازه گیری انعطاف‌پذیری شناختی

درجات مختلفی از انعطاف‌پذیری شناختی وجود دارد و افراد در سنین مختلف هم درجات متفاوتی از انعطاف‌پذیری شناختی را نشان می‌دهند. برای اندازه‌گیری انعطاف‌پذیری شناختی آزمون‌های مختلفی وجود دارد که از طریق آن‌ها سطح انعطاف‌پذیری شناختی افراد و به ویژه کودکان اندازه‌گیری می‌شود.

آزمون‌های تمرین الف نه ب (A- not- B)، وظیفه مرتب‌سازی کارت‌ها براساس تغییرات ابعاد (DCCS)، تست مرتب‌سازی کار‌ت ویسکانسین (WCST) و آزمون استروپ (Stroop) از جمله آن‌هاست.

سن و انعطاف‌پذیری شناختی

معمولا مغز انسان‌ها در ۲۵ سالگی به بیشترین حد توسعه خود می‌رسد و ظرفیت‌های شناختی آن‌ها نیز در همین سن به کمال خود می‌رسد. کودکان معمولا انعطاف‌پذیری شناختی کمی دارند و به تدریج که بزرگ می‌شوند این توانایی در آن‌ها رشد می‌کند و در ۲۵ سالگی به کمال می‌رسد. بعد از آن برای مدت طولانی تقریبا ثابت می‌مانند.

انعطاف‌پذيري شناختي در سالخوردگی مجددا کاهش می‌یابد. این روند در مورد افراد عادی است و به طور طبیعی آن‌هایی که آگاهانه و از طریق آموزش و تمرین، مهارت‌های شناختی خود را گسترش می‌دهند می‌توانند تغییرات مثبتی در آن به وجود بیاورند.

افرادي که از ذخاير شناختي خوبي برخوردارند، به ويژه کساني که در فعاليت‌هاي روزانه خود داراي توجه و تمرکز خوبي هستند، قدرت انعطاف‌پذيري شناختي آنها بالاست.

عوامل دیگر موثر بر انعطاف‌پذيري شناختي

مطالعات نشان داده است که عواملی وجود دارند که می‌توانند بر سطح انعطاف‌پذیری شناختی تاثیر بگذارند.

استرس زیاد:  یکی از مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار، سطح بالای استرس است. اگرچه میزان کم و موقتی استرس می‌تواند گاه باعث بالا رفتن سطح انعطاف‌پذیری شناختی شود اما میزان بالا و دایمی استرس می‌تواند تاثیر مخربی بر سطح انعطاف‌پذیری شناختی انسان بر جای بگذارد.

عدم تعادل هورمونی: مطالعاتی که درباره عملکرد هورمون‌ها در سال‌ 2013 انجام شد نشان داد که عدم تعادل هورمونی می‌تواند در کاهش سطح انعطاف‌پذیری شناختی موثر باشد. به ویژه سطح بالای هورمون تستسترون می‌تواند تاثیرات منفی بر سطح انعطاف‌پذیری شناختی بر جای بگذارد.

ارتفاع: مطالعات سال ۲۰۱۴ نشان داده‌اند که بالا رفتن سطح ارتفاع و کمبود اکسیژن می‌تواند سطح اضطراب را افزایش دهد که آن هم به نوبه خود می‌تواند توانایی‌های شناختی منجمله سطح انعطاف‌پذیری شناختی را کاهش دهد.

چگونه سطح انعطاف‌پذیری شناختی خود را افزایش دهیم

در دنیای امروز که میزان اطلاعات و به‌ويژه محرک‌هایی که از طریق رسانه‌ها و اینترنت و شبکه‌هاي اجتماعي مختلف به شخص می‌رسد به طور سرسام‌آوری بالا رفته‌ است. لازم است که بتوانیم خیلی سریع از یک فکر به فکر دیگر و از یک وظیفه به وظیفه دیگر منتقل شویم. این مهارتی است که افزایش آن می‌تواند به درک مسائل پیچیده، کارایی بیشتر مغز و درک دیدگاه‌های جدید کمک کند.

بنابراين با توجه به آنچه گفته شد سطح انعطاف‌پذیری شناختی یکی از مهم‌ترین توانایی‌هایی است که به ما در موفقیت در دنیای جدید کمک می‌کند. بدون سطح بالای انعطاف‌پذیری شناختی توانایی زندگی و کار در دنیای مدرن را نخواهیم داشت. راه‌هایی برای افزایش سطح انعطاف‌پذیری شناختی وجود دارد که در مقاله ‌بعدي سايت به آن‌ها اشاره مي‌شود.

اشتراک گذاری:

مطالب زیر را حتما مطالعه کنید

دیدگاهتان را بنویسید