عملکردهاي شناختي مغز: حافظه (قسمت 3)

عملکرد مغز | رویا غندالی

عملکردهاي شناختي مغز: حافظه (قسمت 3)

يادآوري مطالب بلافاصله پس از عرضه شدن آنها و يا در طول مدتي که به تمرين روي آنها مشغول هستيم، حافظه کوتاه مدت خوانده مي‌شود. اطلاعات وارد شده به حافظه کوتاه مدت حدود 30 ثانيه تا چندين دقيقه دوام مي‌آورد و سپس به وسيله اطلاعات جديد جايگزين شده و يا از دست مي‌رود. مگر اين که با عمل تمرين و تکرار مداوم آنها را در حافظه کوتاه مدت نگهداري نماييم.

گاهي اوقات در حافظه کوتاه مدت نقص و ضعفي مشاهده مي‌شود که علل مختلف در آن نقش دارند. در اين مقاله درباره اين علل توضيح داده مي‌شود. با باشگاه مغز و حافظه همراه باشيد.

علل ضعف حافظه کوتاه مدت

از دست دادن حافظه کوتاه مدت از عوارض اصلی زوال مغز یا آلزایمر و نوعی ضعف ذهنی است که با افزایش سن رخ می‌دهد. وقتی فردی بر اثر آلزایمر یا زوال مغز حافظه کوتاه مدتش را از دست می‌دهد، ممکن است به‌طور ناگهانی دچار کاهش حافظه یا توجه شود. افراد باید مراقب علائمی مانند کاهش تمرکز و تغییر شخصیت باشند. در ادامه، سایر علل ضعف حافظه کوتاه مدت را بررسی می‌کنیم.

1- استرس

مقدار بیش‌‌ازحدِ کورتیزول (هورمون استرس) به همراه آدرنالین ممکن است بر مهارت‌های شناختی همچون حافظه تأثیر منفی بگذارد و یکی از علل ضعف حافظه کوتاه مدت محسوب شود. افراد بسیاری با کمک روش‌های مدیریت استرس توانسته‌اند میزان استرس را در زندگی‌شان کاهش بدهند.

یکی از اصلی‌ترین مسائلی که افراد در دهه‌های اخیر پیدا کرده‌اند، استرس است که مقدار زیاد آن  می‌تواند باعث تاثیر منفی بر حافظه شود.

در شرايط استرس‌زا، تمرکز، کم و ذهن، بیش‌ازحد تحریک و پریشان می‌شود. استرس یکی از علل فراموشی ناگهانی محسوب می‌شود که می‌توان با استفاده از آموختن مهارت‌های زندگی مانند مدیریت استرس، آن را کاهش داد و به درمان حافظه کوتاه مدت کمک کرد و به اين شکل به توسعه مهارت‌هاي فردي پرداخت.

دانشمندان برای بررسی عملکرد مغز در حالت پراسترس آزمایشی انجام دادند و سه فیلم با محتوای مثبت، منفی و خنثی به افراد نشان دادند و پس از هر مرحله نیز حافظه آن‌ها را تست کردند. پس از انجام آزمایش دریافتند که مغز انسان برای پاسخ به این شرایط به حالت مبارزه می‌رود؛ یعنی کارایی حافظه آ‌ن‌ها پس از تماشای فیلم با محتوای منفی یا فیلم با محتوای مثبتی که هیجان و استرس بالایی دارند، کاهش پیدا می‌کند.

حفظ آرامش، برنامه‌ریزی برای انجام کارهای روزانه، استراحت کافی بر حافظه به‌ويژه حافظه کوتاه مدت تاثیرگذار است و مي‌تواند موجب کاهش استرس ما در شرايط مختلف شود.

عملکرد مغز و پرت شدن حواس | رویا غندالی۲-

پرت شدن حواس

پرت شدن حواس می‌تواند یکی از علل ضعف حافظه کوتاه مدت باشد. از آنجایی که محرک‌های زیادی در اطراف‌مان وجود دارند و افراد زیادی سعی در جلب توجه‌مان دارند، حواس پرتی و فراموش کردن برخی چیزها (مانند قرار ملاقات) به‌سادگی اتفاق می‌افتد. همچنین اگر درباره‌ مسئله‌ای خیلی نگران باشیم یا بیش‌ازحد به آن توجه کنیم، امکان فراموش کردن آن وجود دارد.

براي جلوگيري از حواس‌پرتي، بايد محرک‌هاي محيطي‌اي که باعث کاهش توجه نسبت به کار اصلي ما مي‌شود، از محيط حذف يا کنترل شوند.

۳- افزایش سن

از دست دادن حافظه بخشی اجتناب‌ناپذیر از افزایش سن است. اگر معمولا مواردی را که فقط چند ساعت قبل اتفاق افتاده فراموش می‌کنید، ممکن است حافظه کوتاه مدت‌تان را از دست داده باشید.

اگر میانسال یا مُسن هستید، ممکن است اخیرا متوجه شده باشید فراموشکارتر شده‌اید. پس از کامل شدن رشد، مغز دیگر سلول‌های مغزی جدیدی تولید نمی‌کند؛ یعنی به‌جای سلول‌هایی که می‌میرند، هیچ سلول‌ جدیدی جایگزین نمی‌شود و درنتیجه تعداد سلول‌های مغز کاهش می‌یابد.

در این حالت فعال بودن و کار کشیدن از حافظه می‌تواند مفید باشد. چون مغز سيستم منعطفي دارد و مي‌تواند با توجه به شرايط محيطي، تغيير کند و در واقع سازگاري ايجاد کند. بنابراين حتي با وجود افزايش سن، مي‌توان از خاصيت انعطاف‌پذيري مغز استفاده کرد و ضعف حافظه به‌ويژه حافظه کوتاه مدت را جبران کرد.

4- اعتیاد به الکل

سندرم کورساکوف، نوعی زوال مغزی است که ممکن است بر اثر اعتیاد به الکل رخ بدهد. این بیماری ممکن است در هر سنی اتفاق بیفتد و در افراد معتاد به الکل شایع‌تر است.

سیگار کشیدن، رژیم غذایی نامناسب و مصرف مشروبات الکلی از عوامل شناخته‌شده‌ای هستند که منجر به ضعف حافظه در دوران پیری می‌شوند.

5- آسیب مغزی

در موارد حاد، آسیب مغزی ممکن است منجر به مشکلات حافظه شود. عفونت‌ها، تومور‌های مغزی یا ضربه دیدن سر می‌توانند ازجمله علل ضعف حافظه کوتاه مدت باشند.

ضربه مغزی یک صدمه خفیف مغزی است. ضربه مستقیم یا ضربه غیرمستقیم به سر یا بدن ما می‌تواند باعث گرفتگی عروق خونی مغز شود. این ضربات اغلب در ورزش‌های تماسی مانند فوتبال یا هاکی اتفاق می‌افتد.  مغز توسط مایعات در جمجمه احاطه شده است. هنگامی که به سر ضربه وارد مي‌شود، وضعیت مغز به داخل جمجمه تغییر می‌کند. این می‌تواند به سلول‌های مغزی آسیب برساند و حافظه را دستخوش ضعف قرار دهد.

۶- درمان‌های دارویی

مصرف برخی از درمان‌ها و داروها هم می‌تواند یکی از علل ضعف حافظه کوتاه مدت باشد. شیمی‌درمانی یکی از روش‌هایی است که ممکن است باعث ایجاد تغییراتی در مغز شود. اگر به‌تازگی استفاده از داروی خاصی را شروع کرده‌اید و متوجه کاهش تمرکز و افزایش فراموشکاری خود شده‌اید، به دنبال مراقبت‌های پزشکی باشید.

نحوه تشخیص ضعف حافظه کوتاه مدت

از آنجایی که مغز عضو بسیار پیچیده‌ای است، شناسایی دقیق علل ضعف حافظه کوتاه مدت در افرادی که علائم ضعف حافظه را دارند، زمان می‌برد. هنگام آزمایش حافظه کوتاه مدت، درمانگران عموما سابقه‌ پزشکی افراد را بررسی می‌کنند و سؤالات بسیاری می‌پرسند تا حافظه و عملکردهاي مغزی مراجعان را بررسی کنند.

پس از این بررسی، ممکن است نیاز به آزمایش خون باشد تا مشکلات دیگری همچون بیماری تیروئید یا کمبود ویتامین ب۱۲ بررسی شود.

بسته به نتایج آزمون اولیه حافظه کوتاه مدت، ممکن است پزشک معالج پیشنهاد تصویربرداری ام. آر. آی یا سی. تی. اسکن از سر را بدهد یا آنکه بخواهد برای بررسی فعالیت الکتریکی مغز، نوار مغز (EEG) بگیرد. در برخی موارد با روش آنژیوگرافی، جریان خون در مغز بررسی می‌شود.

اگر ضعف حافظه کوتاه مدت بر اثر ضربه‌های شدید رواني باشد،‌ فرد به متخصصانی همچون روان‌شناسان معرفی می‌شود.

چگونه حافظه کوتاه مدت خود را تقویت کنیم؟

انسان‌ها عموما یکسان رفتار می‌کنند. وقتی چیزی برای‌ ما ارزشمند است، برای به‌دست‌‌آوردنش بسیار تلاش می‌کنیم. مطمئنا همه می‌خواهند حافظه کوتاه مدت خود را حفظ کنند، اما این کار به تلاش نیاز دارد. انتخاب با خودمان است، می‌توانیم به مغز، اين عنصر پيچيده و مهم بی‌توجه باشیم یا آنکه روش‌های مربوط به تقویت حافظه کوتاه مدت را در دستور کارمان قرار بدهیم. افرادی که حافظه کوتاه مدت آنها دچار مشکل شده است نیز می‌توانند با کمک درمان‌ها و تمرین‌های مربوطه، حافظه‌ خود را بهبود بدهند. در این قسمت تعدادی تمرین ساده برای حفظ و بهبود حافظه کوتاه مدت معرفی می‌شود.

۱- از یادیارها استفاده کنید‌

می‌توانید کلمه، عبارت یا تصویری را به یک شیء مربوط کنید. برای نمونه «هفلش تا، پلنگ و شیش‌ تا» از ترفندهایی است که در مدرسه به ما می‌آموختند تا ضرب هفت در هشت را به خاطر بسپاریم.

۲- بازی‌های تقویت حافظه را امتحان کنید

چند شیء را روی میز بگذارید و تلاش کنید در مدت ۳۰ ثانیه آنها را به خاطر بسپارید، سپس اشیاء را از روی میز بردارید و در مدت ۳۰ ثانیه نام اشیائی را که به خاطر می‌آورید، بر روی تکه‌‌ای کاغذ بنویسید. همچنین می‌توانید جدول‌ حل کنید، سودوکو کار کنید یا آنکه مطالب عمومی بخوانید.

۳- منظم باشید

وسایل روزمره همچون سوئیچ خودرو را در مکان مشخصی بگذارید، همیشه کارها را با ترتیب یکسانی انجام بدهید، اطلاعات موردنظرتان را بنویسید، از زنگ هشدار برای یادآوری کارها استفاده کنید، دفتر یادداشتی تهیه و کارهای روزانه‌تان را در آن یادداشت کنید تا آنها را به یاد داشته باشید.

۴- اطلاعات را قطعه‌قطعه کنید

قطعه‌قطعه کردن یعنی اطلاعات را به قسمت‌های کوچک‌تری تقسیم کنید تا به‌یادآوردن‌شان ساده‌تر شود. مثالی خوب از این روش، یادآوری شماره تلفن است؛ معمولا شماره‌ها به‌صورت ۴۵-۳۷۴-۲۳۴ گفته می‌شود نه ۲۳۴۳۷۴۴۵، برای شماره‌های ضروری و کدپستی‌ هم می‌توان از این روش استفاده کرد.

۵- مراقب باشید حواس‌تان پرت نشود

انجام همزمان چند کار برای مغز ضرر دارد. هربار فقط یک کار انجام بدهید تا حواس‌تان پرت نشود.

۶- تمرکز کنید

به فردا و دیروز فکر نکنید. در زمان حال زندگی کنید و بر کاری که انجام می‌دهید، متمرکز شوید. تمرکز به موقع بر کاري که در جريان است و در حال انجام آن هستيم، مي‌تواند به ما کمک کند تا کار و مسئوليت‌مان را به خوبي انجام دهيم و از ضعف حافظه نسبت به آن کار رنج نبريم.

۷- با صدای بلند صحبت کنید

اگر اسامی و اطلاعات را با صدای بلند برای خودتان یا دیگران تکرار کنید، راحت‌تر آنها را به خاطر می‌آورید. چون هنگام تکرار آنها با صداي بلند، گوش ما اطلاعات را مي‌شنود و اين اطلاعات به حافظه شنيداري ما سپرده مي‌شود. بنابراين به هنگام استفاده از آنها، بهتر مي‌توانيم آنها را به خاطر بياوريم.

۸- قدم بزنید

پیاده روی آرامش‌بخش و دیدن مناظر طبیعی می‌تواند باعث بهبود حافظه شود. تجربه‌ افراد بسیاری که دچار نقص در حافظه کوتاه مدت شده‌اند، این موضوع را تأیید می‌کند.

۹- عادات سالم ایجاد کنید

زندگی سالم و مفید برای مغز، به معنی داشتن خواب راحت و خوب شبانه، حذف استرس و کربوهیدرات‌های ساده و همچنین وعده‌های غذایی متعادل است.

مدیتیشن | رویا غندالی ۱۰- مدیتیشن کنید

مدیتیشن منظم باعث کاهش استرس و بهبود خواب می‌شود و به مغز کمک می‌کند هربار بر روی یک چیز تمرکز کند.

وقتی برای بهبود عملکرد حافظه کوتاه مدت خود تلاش می‌کنید، ابتدا لازم است بدانید که علت ضعف حافظه کوتاه مدت شما چه بوده است؟ دانستن این موضوع کمک می‌کند تمرین مناسب خودتان را پیدا کنید.

از دست دادن حافظه کوتاه مدت در افرادی که تجربه‌های پُراسترسی همچون مرگ همسر یا از دست دادن شغل را پشت سر گذاشته‌اند شایع است. اغلب اوقات این نوع کاهش حافظه سریع بهبود می‌یابد، اما در برخی موارد بیمار به درمان یا تمرین‌های مغزی نیاز دارد. اگر فکر می‌کنید کاهش حافظه به‌علت شرایط پزشکی است، به پزشک مراجعه کنید. در بسیاری از موارد راه‌حل آن تغییر داروهای مصرفی است. همچنین ممکن است کاهش حافظه بر اثر بیماری‌های قابل درمان باشد. توجه کنید مشکلات حافظه هرچه زودتر شناسایی شوند، احتمال جلوگیری از آسیب دائمی به حافظه بیشتر است.

اشتراک گذاری:

مطالب زیر را حتما مطالعه کنید

دیدگاهتان را بنویسید